دنیای رسانه و سبک زندگی ما
این نوشتار با عنوان دنیای رسانه و سبک زندگی ما سعی می کند به مباحثی پیرامون آسیب شناسی وضعیت مردم در عصر رسانه و انواع رسانه ها و... بپردازد.
آسیب شناسی وضعیت مردم در عصر رسانه
دنیایی که هم اکنون در آن بسر می بریم آمیزه ای از تکنولوژی و فناوری هایی است که هر کدام به نوعی در زندگی بشری دخیل هستند. رسانه ها نیز بعنوان یکی از جلوه های زندگی امروزی بشر نه تنها از این حیث مستثنا نبوده بلکه نقشی کلیدی را عهده دار هستند. آمارها نشان می دهد تقریبا در همه دنیا پس از خواب و کار برای تامین معاش استفاده از رسانه ها سومین کاری است که بشر انجام می دهد. تغییر ادبیات روزمره افراد جامعه در اثر استفاده از رسانه ها و تقلید از برنامه هایشان، خرافی شدن بخش بزرگی از جامعه تحت تاثیر سریال های تلویزیونی، انتخاب پوشش، خوراک و شیوه انجام کار مطابق با تبلیغات رسانه ای خود موید تاکید بر تاثیرگذاری بسیار زیاد رسانه در ایجاد و تغییر سبک های زندگی افراد است. نکته ای دیگر که بر اهمیت روزافزون این مقوله موثر است وسعت ابعاد و زمینه های فعالیت رسانه است که خود به خود طیف وسیعی از ابزارهای مدرن و تکنولوژیک را دربرمی گیرد.
دسته بندی رسانه ها
اگر بخواهیم رسانه را بطورکلی دسته بندی کنیم، صنایع فرهنگی، ابزارهای رسانه ای و فناوری های نوین ارتباطی مهم ترین مشتقات این مقوله اثرگذار بر سبک زندگی خواهند بود که براحتی می توان نمود آنرا در زندگی تک تک افراد جامعه مشاهده کرد. در حوزه صنایع فرهنگی، شبکه های ماهواره ای، سینما و سریال های استراتژیک، انیمیشن و کارتون، اسباب بازی، بازی های رایانه ای و موسیقی از کارآمدترین ابزارهای موثر بر سبک زندگی هستند که نمونه های فراوان از شبکه فارسی وان گرفته تا fashion tv، فیلم های هالیوودی و کارتون هایی چون «شرک» و بازی هایی چون «باتلفیلد-3» و «عروسک باربی» و ... خود موید اثرگذاری بر شیوه زندگی طیف وسیعی از افراد جامعه از کودک تا بزرگسال هستند.
در حوزه ابزارهای رسانه ای نیز مطبوعات اعم از روزنامه ها، مجلات، رادیوها، تلویزیون، خبرگزاری ها و آژانس های خبری نقشی مهم در شکل دهی و هدایت افکار عمومی ایفا می کنند. اندک تاملی در محتوای نشریات زرد که کارویژه خود را معرفی، تبلیغ و ترویج سبک زندگی غربی در ایران تعریف کرده اند یا راه اندازی و فعالیت بیش از 30 شبکه رادیویی فارسی زبان و صدها خبرگزاری و آژانس خبری و فعالیت بیش از 50 شبکه تلویزیونی مانند BBC فارسی که هوشمندانه با ارائه اخبار و مستندهای خود به تغییر ذائقه رسانه ای کشورهای فارسی زبان پرداخته اند خود گویای حجم عظیمی از فعالیت هاست که در نهایت به دنبال تغییر ذائقه و سبک زندگی مخاطبان خود هستند. فناوری های نوین ارتباطی چون اینترنت اعم از وبلاگ ها، میکروبلاگ ها، سایت ها، رسانه ها و شبکه های اجتماعی، سایت های اشتراک گذاری و ویکی ها، ابزارهای چت و گفت وگوی بر خط از یک سو، تبلت ها و تلفن همراه و مشتقات آن چون بلوتوث و تلفن همراه از سوی دیگر روند این اثرگذاری را شدت بخشیدند، طوری که هم اکنون به مدد فناوری های نوین ارتباطی هر فرد با تلفن همراه، لپ تاپ و تبلت خود تبدیل به یک رسانه میشود که خود به نوعی تکمیل کننده پازل رسانه در تغییر سبک زندگی خواهد بود.
نسبت رسانه ها با سبک زندگی های مدرن
در شرایط فعلی اگر بخواهیم بطور تفصیلی نسبت رسانه ها با سبک زندگی های مدرن را بررسی کنیم نتایج زیر به دست خواهد آمد:
1- همانطور که قبلا بیان شد، آمارها نشان می دهد تقریبا در همه دنیا پس از خواب و کار برای تامین معاش استفاده از رسانه ها سومین کاری است که بشر انجام می دهد. نیاز به رسانه و سطح مصرف رسانه ای امروز خود را به هر نوع سبک زندگی تحمیل کرده است و امروز کمتر سبک زندگی را می توان یافت که مصرف رسانه ای از محوری ترین عناصر آن نباشد. اینکه در نسبت با دیگر اجزای زندگی از هرکدام از انواع رسانه به چه اندازه و چگونه باید بهره برد از مهم ترین سوال های این بخش است.
2- از همان زمان هایی که رسانه ها اندک مرجعیتی پیدا کردند، با محتوای خود شروع به دستکاری و تغییر سبک زندگی مردم جوامع خود کردند؛ در این دوره رسانه هایی پیدا شدند که بعنوان مشاوره به مردم می گفتند چه بخورند، چگونه بخورند، چه بپوشند، چگونه معاشرت کنند و ... این نوع از محتواهای رسانه ای به محتواهای «سبک زندگی» معروف شدند؛ در این قالب شما صفحات یا ستون هایی را در روزنامه ها می دیدید، بعدها نشریات و مجلاتی را می بینید که به مطبوعات سبک زندگی معروف شدند و بعدها با آمدن رسانه های نوتر بویژه تلویزیون، شبکه هایی به وجود آمدند که فقط به تبلیغ سبک زندگی بویژه سبک زندگی آمریکایی و غربی می پرداختند.
پس در این بخش ما بصورت ویژه با بخشی از محتوای رسانه ای طرفیم که بصورت آشکار به تبلیغ سبک زندگی می پرداختند. برنامه هایی که برای خانم های خانه دار تولید میشود، تبلیغ مد و پوشاک، محتواهای نوع تربیت فرزند، برنامه های آشپزی و مانند آن در این دسته قرار می گیرند.
3- رسانه ها در دنیای حاضر از نوزادی با آدمی هستند؛ در دهه عرصه های حیات بشری محتوا تولید می کنند، در همه کره ارض حضور دارند و به یک معنا بشر هیچ مفری از زندگی در عالمی که مجموعه های رسانه های مدرن برای او ساخته اند، ندارد.
فرهنگ غربی بعنوان نمود جریان سلطه
در این دوره بشر یک زندگی در عالم عینی دارد و یک زندگی در عالم رسانه و عموما اینگونه است که این عالم رسانه است که راهبر زندگی و سبک زندگی ابنای بشر در عالم عینی و واقعی است. در این بخش دیگر اینگونه تصور نمیشود که رسانه ها در بخشی از محتواها و کارکردهای خود به هدایت سبک زندگی مخاطبان خود می پردازند بلکه در درازمدت این همه محتواها و ابعاد رسانه است که یک سبک زندگی را ترویج می کند. در آفرینش سبک زندگی عالم رسانه ای که به سرعت در عالم واقع جریان می یابد، خبر و سبک تولید خبر همانقدر مهم است که برنامه های کودک و نوجوان، همانقدر که پخش فوتبال و برنامه های ورزشی، همانقدر که تبلیغات بازرگانی، همانقدر که برنامه های آشپزی و... از همه این برنامه هاست که سبک زندگی ساخته میشود. فرهنگ غربی بعنوان نمود جریان سلطه که سعی دارد با سیطره بر جهان تمام منابع مادی را در خدمت خود قرار دهد- که این نیر نشأت گرفته از فلسفه مادیگری و دنیوی آن است- و با علم به اینکه برای توسعه و استیلای خود باید فرهنگ جوامع هدف را نشانه رود، دست به تولید ابزار برای این مهم زده است.
سبک زندگی و یک جنگ تمام عیار
اگر نگاهی اجمالی به تاریخ بشریت داشته باشیم تولید سلاح و راه اندازی جنگ های بزرگ بخشی از این پازل بوده که در دنیای کنونی دیگر آنچنان کاربردی نبوده است. جریان سلطه با علم به این موضوع که شاکله اصلی هر جامعه فرهنگ آن متشکل از اعتقادات، آداب و رسوم آن است و تا زمانی که در کالبد جامعه جریان دارد، نمی توان آن جامعه را تحت سیطره خود درآورد، حمله به این رکن اساسی را مدنظر قرار داده و اینگونه است که روز به روز شاهد توسعه و گسترش نسل جدید فناوری های رسانه ای به مثابه سلاح های امروزی هستیم که تمام تلاش خود را معطوف به بمباران محتوایی مردم جوامع هدف خود کرده اند تا با تغییر سبک زندگی سنتی به مدرن آنان را تحت یوغ و استیلای خود قرار دهند.
بعبارت دیگر، امروز سبک زندگی یک جامعه بخشی از قدرت نرم آن کشور به حساب آمده و در برخی موارد به لحاظ حفظ ساختارهای اساسی جامعه معناهای امنیتی هم پیدا می کند، لذا دشمنان و رقبا در عصر حاضر به دنبال تغییر در سبک زندگی حریف خود هستند تا بدین صورت ماهیت حریف را از بن تغییر داده و او را از میدان به در کنند و در این راه از رسانه های متفاوت بهره می گیرند تا سبک زندگی مورد تایید خود را در عالم رسانه ای ساخته و ترویج کنند. اینگونه است که در دنیای مدرن سبک زندگی های سنتی توسط رسانه هر روز به چالش کشیده میشود و در حقیقت جنگی تمام عیار در حال انجام است. نظر به آنچه بیان شد، همان طور که جریان سلطه از این ابزار برای پیشبرد اهداف خود بهره می برد و ما نیز می توانیم از آن برای توقف این جریان بهره ببریم، اندک تاملی سوالات زیر را در ذهن هر فرد دلسوخته و معتقد به فرهنگ ایرانی اسلامی پدیدار می کند:
حال در دوره بیداری اسلامی و در ذیل عصر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (قدس سره)، یک معتقد به این مسیر چه نوع سبک زندگی را برمی گزیند؟ در این دوران سبک زندگی اسلام ناب و انقلابی متجلی شده در رسانه های انقلاب اسلامی چگونه باید باشد؟
سبک زندگی و انسان پساانقلابی
سوال بعدی این است که چنین انسانی چگونه در یک رسانه معتقد به انقلاب اسلامی متجلی میشود؟ چنین انسانی چگونه خبری نیاز دارد؟ چگونه تولید نمایشی را می پسندد؟ چگونه سطح مصرفی را مجاز می شمرد؟ چگونه روابط خانوادگی برقرار می کند؟ چگونه همسر می گزیند و ... در خبر سیاستی وجود دارد که خبر زرد تولید می کند و به دلیل اینکه لذت مقدم بر هر چیز است، این جدی ترین بخش رسانه را چونان یک بخش سرگرمی می بیند و به جای زبان رسمی از زبان عامیانه بهره می برد؛ به جای ایجاد جدیت در نقد و پیگیری امور مملکت، نقد را به یک بازی زبانی مسخره کاهش می دهد تا مخاطب لذت ببرد و «دلش خنک شود»، آیا این سبک تولید خبر نسبتی با روح حاکم بر عصر پساانقلاب اسلامی دارد؟
در تولید برنامه های نمایشی شیوه ای وجود دارد که خط تعلیق داستان را مبتنی بر عشق های مثلثی و مربعی می داند و به جای نشان دادن زیبایی های روابط صادقانه پدر و فرزندی یا مادر و فرزندی یا خواهر و برادری و مانند آن از چالش های روابط میان عاشق و معشوق آن هم با سیاه ترین وضع ممکن سخن می گوید تا به تعبیری هیجان و کشش نمایش حفظ شود. شیوه ازدواج مبتنی بر یک بار دیدن در خیابان و صد دل عاشق شدن در این نوع تولیدات رواج دارد و در روابط انسانی نزدیک هیچ حریمی در میان زن و مرد دیده نمیشود و همه اینها به بهانه این صورت می گیرد که «جذابیت» اولویت اصلی هر رسانه باید باشد. حال این سبک زندگی آفریده شده تا چه حد به سبک زندگی مبتنی بر اسلام ناب نزدیک است؟
نسبت سبک زندگی و تبلیغات مدرن
در عرف رسانه ای کسب درآمد از تبلیغات بازرگانی یک امر پذیرفته شده است اما اینکه در هر روز چندین ساعت مخاطبان به مصرف هر چه بیشتر تحریص می شوند، ساختار روابط خانواده برای مصرف هرچه بیشتر تحت فشار قرار گیرد، فضای فکری افراد به جای تمرکز بر نیازهای واقعی بر نیازهای کاذب متمرکز شود، با این نوع سبک زندگی پساانقلابی نسبتی دارد؟ از محبوب ترین انواع برنامه های تلویزیونی در سطح دنیا، برنامه های خانواده ویژه زنان خانه دار است؛ آموزش آشپزی، تبلیغ مد و لباس، آموزش شیوه های معاشرت، روش تربیت فرزندان و... از اجزای این برنامه هاست.
در عالم موسوم است که این نوع برنامه ها پیوند وثیقی با تبلیغات تجاری می خورند. مثلا در یک برنامه آشپزی بصورت مستقیم و غیرمستقیم به شما القا می کنند که شما برای آشپزی به مایکروفر نیاز دارید و بدون آن آشپزی شما ناقص است، اجاق خوب برای پختن غذا فلان برند است، یخچال خوب را از فلان شرکت بخرید و... . حال می توان اندیشید که این نوع و ساختار برنامه سازی چه نسبتی با آنچه ما دنبال آن هستیم، دارد. برنامه های رسانه ای امروز از پیچیدگی ها و تنوع غیرقابل تنوعی برخوردار شده اند. هم تنوع ظاهری انتخاب های رسانه ای و هم محتواهای رسانه ای در جزء جزء خود سازنده سبک زندگی مخصوص به خود هستند.
3 سوال اساسی از فعالان رسانه های کشور
در این میان 3 سوال اساسی از فعالان رسانه های کشور چه در حوزه حاکمیتی، خصوصی و خودجوش درخور پرسیدن است:
1- سبک زندگی عالم رسانه ای برساخته شده در رسانه شما چه نسبتی با حقایق و واقعیت های سبک زندگی معتقدان به اسلام ناب دارد؟
2- در عرصه جنگ جهانی نرم که می توان نام آنرا جنگ سبک های زندگی هم نامید، رسانه های انقلاب اسلامی چه تمهیداتی را برای دفاع تدارک دیده است؟
آیا این فعالان و مدیران دقت دارند سبک زندگی ترویج شده آنها خدای ناکرده خود معین و مویدی بر سبک زندگی مهاجم نباشد؟
3- در چنین عرصه ای در سطح بین الملل چه تمهیدی اندیشیده شده است که ما تنها در داخل مرزهای خود بسان یک مدافع صرف نبوده و همانگونه که دشمن در قلب مرزهای ما کار خود را پیش می برد، ما نیز در قلب او امر خود را محقق کنیم؟ همه موارد گفته شده تنها مقدمه ای است که می تواند مسیری برای تفکر در باب ارزیابی تلاش رسانه های انقلابی در ساختن سبک زندگی رسانه ای مبتنی بر اسلام ناب فراهم آورد چرا که این امر در جزء جزء خود نیاز به تدقیق و توضیح دارد و این وجیزه فقط می تواند آغاز یک راه باشد... .
مطالب مرتبط
![Share](/sites/all/modules/addtoany/images/share_save_171_16.png)