غدد بزاقی بخشی از سیستم گوارشی محسوب می شوند. به این معنا که غذا از بدو ورود به دهان با ترشحات بزاقی روبرو می شود. بزاق بخش کوچکی از هضم را انجام می دهد. همچنین نقش محافظتی از مخاط را برعهده دارد. البته نقش فرعی بزاق مانند کمک به صحبت کردن و کارکرد مناسب بلع و دهان را نباید از نظر دور داشت.
غدد بزاقی اصلی شامل بناگوشی، تحت فکی و زیرزبانی است. همچنین غدد بزاقی فرعی ریز و به تعداد فراوان نیز وجود دارند که در سراسر دهان تا قسمت فوقانی حلق به صورت پراکنده پخش شده اند. از آنجا که غدد بزاقی نقش مهمی در دهان ایفا می کنند، بیماری های آنها می تواند برای فرد بسیار مشکل ساز باشد. بیماری های غدد بزاقی تحت عنوان بیماری های خوش خیم و بدخیم طبقه بندی می شوند.
بیماری های غدد بزاقی عبارتند از:
عفونت غدد بزاقی
شایع ترین بیماری خوش خیم در غدد بزاقی عفونت های مربوط به این غدد است. در این بیماری غده یا غدد بزاقی درگیر، دردناک، متورم و ملتهب می شود. عفونت غدد بزاقی معمولا در افرادی رخ می دهد که به بیماری های زمینه ای مبتلا هستند. عفونت غدد بزاقی در افراد سالم بسیار نادر است. بیماری زمینه ای ممکن است وجود سنگ در غدد بزاقی، انسداد در مجرای غدد بزاقی یا ابتلای فرد به بیماری های دیگری مانند دیابت، سرطان یا ضعف سیستم ایمنی باشد که در اثر کهولت سن یا بیماری خاص ایجاد می شود، اما درمان عفونت بسیار آسان است و با تجویز آنتی بیوتیک و تحت نظر گرفتن بیمار برطرف خواهد شد. عفونت هایی که باکتریایی هستند ممکن است با تب همراه باشند.
سنگ غدد بزاقی
بیماری دیگری که اغلب در سالمندان مشاهده می شود، سنگ غده بزاقی است. این بیماری خوش خیم است. سنگ ها معمولا غدد تحت فکی را درگیر می کنند. علت خاصی برای این بیماری یافت نشده ولی احتمال دارد که بالا بودن اسیداوریک خون باعث وجود سنگ غدد بزاقی شود.
مطالعات نشان داده برخلاف اینکه سنگ ها از نوع کلسیمی هستند، بالا بودن میزان کلسیم خون تاثیری در بروز این عارضه ندارد. سنگ غدد بزاقی باعث درد، تورم و بزرگی غده می شود. البته این حالت معمولا به دنبال خوردن غذاهای ترش ایجاد می شود. غذاهای ترش باعث ترشح زیاد بزاق می شوند و از آنجا که سنگ ها باعث انسداد می شوند، بزاق در غده محبوس شده و موجب تورم و درد می شود.
البته غذاهای ترش برای افرادی که سابقه سنگ سازی غده بزاقی دارند از عود مکرر سنگ جلوگیری می کند چون ترشح زیاد بزاق باعث شستشوی داخل حفره غده می شود. درمان بیماری، خارج کردن سنگ است. این کار با سنگ شکن انجام می شود. در مواقعی که سنگ ها متعدد و عودکننده هستند، غده بزاقی بیمار با جراحی برداشته می شود. لازم به ذکر است خارج کردن چند غده بزاقی تاثیری در میزان ترشح بزاق ندارد و بیماران دچار مشکل نمی شوند.
خشکی دهان
خشکی دهان نیز مشکل دیگری است که بعضی از بیماران دچار آن می شوند. خشکی دهان ناشی از اختلال در کارکرد غده بزاقی است. بیماران مبتلا به نشانگان شوگرن (اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن و غدد درون ریز)، بیمارانی که ید رادیواکتیو دریافت می کنند و بیمارانی که به دلیل بیماری های بدخیم دوز بالای اشعه رادیواکتیو دریافت می کنند ممکن است دچار تحلیل غده بزاقی و کاهش عملکرد در ترشح بزاق شوند. البته بعضی از داروها نیز ممکن است باعث کاهش ترشح بزاق و خشکی دهان شوند. در این مواقع بیمار بهتر است با پزشک خود صحبت کند. شاید لازم باشد داروی جایگزینی تجویز شود. افرادی که دچار خشکی دهان هستند بهتر است بطری آب همراه داشته باشند و هرازگاهی جرعه جرعه بنوشند. گاهی اوقات آدامس های بدون قند نیز به ترشح بیشتر بزاق کمک می کند.
تومورهای خوش خیم
بیشتر تومورهای بزاقی خوش خیم هستند. شایع ترین محل آن در غدد بناگوشی است. بیماران با شکایت بزرگی توده در یک طرف بناگوش مراجعه می کنند. تومور های خوش خیم مشکل ساز نیستند (البته اثبات خوش خیمی تومور بعد از انجام نمونه برداری توسط پزشک است) و با جراحی می توان آنها را خارج کرد. جراحی، تومور را ریشه کن می کند.
تومورهای بدخیم
تومورهای دیگری هم وجود دارند که علائم پرسروصداتری غیر از بزرگی و تورم دارند. تومورهایی که باعث فلج عضلات و اعصاب صورت می شوند، معمولا بدخیم هستند. هر گونه بزرگی و تورم به شکل محدود در ناحیه غدد بزاقی را باید جدی گرفت. چنین تومورهایی نیاز به نمونه برداری دارند. انجام جراحی روی غدد بناگوشی به دلیل نزدیک بودن به عصب گوش بسیار حساس است. در صورتی که اندازه تومور کوچک باشد به راحتی و بدون آسیب به اعصاب اطراف خارج می شود ولی در صورتی که بیمار دیر مراجعه کند و تومور بزرگ شود، احتمال درگیری عصب وجود دارد و اگر عصب صورتی برداشته شود، فلج صورت اتفاق می افتد.
بیماری غدد بزاقی در کودکان
بیماری های مربوط به غدد بزاقی در هر سنی ممکن است دیده شود. یکی از بیماری های شایع در کودکان درگیری غدد بزاقی بناگوشی است. درگیری غدد بزاقی بناگوش در بیماری اوریون دیده می شود. اوریون فقط یک بار در طول زندگی اتفاق می افتد و این عارضه یک بار باید در کودکان دیده شود ولی گاهی اوقات والدین، کودک را به دلیل عود مکرر بزرگی غدد بزاقی به پزشک ارجاع می دهند. این حالت معمولا خوش خیم است و نیاز به درمان خاصی ندارد. مشکل بیشتر کودکان با رسیدن به سن بلوغ برطرف می شود. در کودکان تومورهای غدد بزاقی دیده می شود ولی بیشتر آنها خوش خیم هستند و اگر هم بدخیم باشند نوع خطرناکی نیستند.
نکته
همه افراد باید توجه کنند، بیماری های خوش خیم غدد بزاقی قابل پیشگیری هستند. توجه به بهداشت دهان و مراقبت های لازم، مراجعه زودرس به پزشک در صورت دیدن هر نوع تورم و توده داخل دهان و اطراف گوش و زیر فک و مصرف کافی مایعات مانع بروز بیماری های خوش خیم می شود، اما استعمال سیگار یکی از مهم ترین مواردی است که می تواند منجر به بروز بیماری های بدخیم در بزاق شود.
منبع: هفته نامه سلامت
![Share](/sites/all/modules/addtoany/images/share_save_171_16.png)